طالعه و بررسی جو همیشه مورد نظر دانشمندان ایرانی بوده است. از این رو خیلی از دانشمندان نجوم در اثر خود بخشی را به مسائل جوی اختصاص دادند. محمد بن زکریای رازی، ابن سینا، حکیم عمر خیام، ابوریحان بیرونی و انوری شاعر معروف از شخصیتها و دانشمندان ایرانی بوده اند که پیرامون پدیده های جوی مطالبی را در آثار خود به یادگار گذاشته اند. فعالیت های منظم هواشناسی اولین بار با اندازگیری عناصر جوی توسط سفارتخانه های انگلیس و روس درتهران و مناطق نفت خیز جنوب کشور شروع شد که این اطلاعات صرفا به بایگانی کشور های مربوطه منتقل شده و احتمالا در برنامه های تحقیقاتی آنها مورد استفاده ویژه قرار گرفته است.
درس هواشناسی در سال ۱۲۹۸ در برنامه درسی مدرسه برزگران منظور شد که این درس توسط معلمان فرانسوی تدریس می شد و در همان محل اولین سکوی هواشناسی احداث شد که در آن دمای هوا و رطوبت نسبی و میزان بارندگی اندازه گیری می گردید
این ایستگاه در سال ۱۳۰۸ کامل شد و اکثر عناصر جوی را دیده بانی می کرد. بتدریج در اثر نیاز شدید بخشهای کشاورزی و آبیاری تعدادی ایستگاه نیز بر حسب ضرورت در نقاط مختلف کشور تاسیس شد که مسئولیت آن با بنگاه مستقل آبیاری وابسته به وزارت کشاورزی وقت بود.
بعد از جنگ جهانی دوم نیروهای متفقین برای سلامت پرواز هواپیماهای خود یک واحد کوچک هواشناسی دایر کردند که نیازهای هواشناسی و هواپیمائی آنها را تامین می کرد در این زمان بنگاه مستقل ابیاری وزارت کشاورزی اقدام به تربیت یک گروه دیده بان هواشناس نمود که این دیده بانان در سال ۱۳۲۷ فارغ التحصیل در ایستگاههای هواشناسی مشغول به کار شدند.
هواپیمائی کشوری نیز به علت نیاز به اطلاعات جوی در فرودگاههای اصلی کشور اقدام به تاسیس ایستگاههای هواشناسی کرد.
در اثر نیاز شدید برنامه ریزان به آمار و اطلاعات اقلیمی از نواحی مختلف کشور و ناهماهنگی در تاسیس ایستگاههای هواشناسی که توسط بخشهای مختلف انجام می شد، مسئولان وقت تاسیس یک واحد هواشناسی مستقل در کشور را ضروری دانسته و در سال ۱۳۳۴ شمسی اداره کل هواشناسی کشور وابسته به وزارت راه تاسیس شد.
این اداره کل بعد ها به صورت سازمانی مستقل زیر نظر وزارت جنگ قرار گرفت که بعد از انقلاب اسلامی مجداد زیر نظارت وزارت راه و ترابری در آمد. در هنگام تشکیل اداره کل هواشناسی در سال ۱۳۳۴ تمامی ایستگاههای هواشناسی که توسط بخشهای مختلف تاسیس بودند به این اداره کل واگذار شد. ایستگاههای واگذار شده از نوع سینو پتیک ، اقلیم شناسی و بارا ن سنجی بودند که هر یک دیده بانی های مربوط بخود را انجام می دادند. در آن زمان تعداد ایستگاههای سینو پتیک ۳۴ و اقلیم شناسی ۱۰۷ و باران سنجی ۱۶۰ بود
گسترش ایستگاههای هواشناسی و توسعه شبکه آن پس از انقلاب اسلامی شتاب بیشتری پیدا کرده در سال ۱۳۳۸ هواشناسی ایران به عنوان یکصدوسومین عضو سازمان هواشناسی جهانی به عضویت این سازمان جهانی در آمد.
سازمان هواشناسی کشور قبل از انقلاب بیشتر در خدمت حمل و نقل هوایی و صنعت هواپیمائی بود و به مسائل هواشناسی کاربردی کمتر توجه می شد ولی پس از انقلاب اسلامی در کنار ماموریت اصلی خود یعنی ارتقاء ایمنی حمل و نقل کشور و خدمات به بخشهای دفاعی و امنیتی در دوران جنگ تحمیلی و مدیریت بحران و ریسک در کشور به دیگر عرصه های خدمت رسانی از جمله فعالیت های هواشناسی کشاورزی و آبشناسی پرداخته است.
این سازمان در ۳۱ خرداد سال ۱۳۹۰ با رای مجلس دهم وتائید شورای نگهبان با ادغام وزارت راه وترابری و وزارت مسکن وشهرسازی زیر نظر وزارت راه وشهرسازی در آمد
در سالهای اخیر با محوریت کشاورزی در کشور ، سازمان نیز خدمات خود را به سمت تهیه اطلاعات هواشناسی کشاورزی معطوف داشته و همچنین با ایجاد مراکز تحقیقاتی در مرکز و استانها اطلاعات جامع و کاملی جهت طرحهای صنعتی / کشاورزی/ آب / شهرسازی و … ارائه نموده است علاوه بر این در مراکز فوق در ۹ گرایش هواشناسی سینوپتیکی / هواشناسی فیزیکی و تعدیل آب و هوا / هواشناسی کشاورزی / هواشناسی آبشناسی/ اقلیم شناسی / هواشناسی دریایی و اقیانوس شناسی / شیمی جو و آلودگی هوا / کاوشهای جوی و هواشناسی هوانوردی فعالیت دارند.
مراکز پیش بینی هواشناسی با صدور انواع اطلاعیه ها و پیش آگاهیهای مسئولین و مردم را قبل از وقوع پدیده های مخرب جوی آگاه نموده و در این راستا کمک موثری در کاهش بلایای جوی و اقلیمی می نمایند.
امر تحقیقات به عنوان بخشی از فعالیتهای مستمر این سازمان برون استفاده از کامپیوتر و اصلاح روشهای جمع آوری و بایگانی آمار میسر نبوده و لذا از سال ۱۳۶۲ سعی شد با تجهیز مرکز کامپیوتر سازمان به یکی از پیشرفته ترین کامپیوترهای موجود در جهان و با تبدیل نقشه ها و گرافها به صورت میکرو فیلم ،موجود این مدارک بتوانند پژوهشگران را در دسترسی سریع به اطلاعات یاری کند. همچنین مراکز تحقیقاتی سازمان با تشویق کارشناسان و محققان هواشناسی توانسته است مجموعه ای از ترجمه و تالیف ارائه نماید در کنار فعالیتهای تحقیقاتی سازمان ، مرکز آموزش عالی هواشناسی و علو جو توانسته است
در سال های گذشته در ۱۴ دوره آموزشی دانشجویان و کارمندان را در سطوح فوق دیپلم ، لیسانس و بالاتر آموزش دهد که این آموزشها چه بصورت باز آموزی و چه بشکل دوره های تخصصی توانسته است در بالا بردن کیفیت علمی امور هواشناسی موثر باشد. از نظر آموزشهای بین المللی و شرکت در سمینارها و اجلاسیه های تخصیصی ، سازمان بسیار فعال بوده و در چند سال اخیر تعداد زیادی از کارشناسان سازمان برای شرکت در دوره های و سمینارهای آموزشی به خارج از کشور مسافرت کرده اند. در این راستا تعداد زیادی از متخصصان هواشناسی تا کنون در دوره های آموزشی که در سایر کشورها توسط سازمان هواشناسی جهانی ترتیب داده شده است شرکت کرده اند.
کاربردعلم هواشناسی درزمینه های مختلف:
1ـ هواشنـاسی وتوریسم ـ هرگردشگری علاقمنـد بـه دانستن آب وهوای منطقه موردنظر قبل ازمسافــرت
می باشد،وهواشناسی می توانداین اطلاعات موردنیاز رادراختیـارگردشگران ونیزمسئولان مناطق توریستـی برای برنامه ریزیهای لازم قراردهد.
2ـ هواشناسی وکشاورزی : امرکاشت وبرداشت محصولات کشاورزی بدون درنظــرگرفتــن پارامتــرهای هواشناسی دارای بازده اندک وهمراه باخسارات احتمالی زیاداست .
هواشنــاسی علاوه برتحقیقات درمورد سازگاری گونه های مختلف گیاهی باآب وهوا درتعیین مناسب ترین زمان کاشت داشت وبرداشت محصول زمان سمپاشی، کوددهی، آبیاری و کاهش خسارات جوی بویژه سرمازدگی و پیش آگاهی آفات گیاهی می تواند، مسئولان و کشاورزان رایاری دهد.
3ـ هواشناسی وبهداشت عمومی : تغییرات ناگهانی دمای هوانظیرسردشدن وگرم شدن ناگهانی ونیزافزایش آلودگی شهرهای بزرگ درنتیجه وارونگی دما(اینورژن ) منجر به گسترش بعضی ازبیماریهــا وبـروزخطـرات جانبــی وضـررهای مـادی شهــروندان می گردد،وهــواشناســی می تواند،باآگاهی دادن بموقع به مردم ومسئولان این آسیبهاراتاحدزیادی کاهش دهد.
4ـ هواشناسی وانرژیهای نو: آلودگیهای ناشی ازاستفاده بی رویه ازسوختهای فسیلی ازیکسو واتمام منــابع چنین سوختهادرآینده نه چندان دور ازسوی دیگر استفاده ازانرژیهای نونظیرانرژی باد انرژیهای گرمای زمین
انرژی حاصل ازامواج دریا ونظایرآنهارا اجتناب ناپذیرمی سازد،واستفاده بهینـه ازچنیـن انرژیهائـی مستلـزم اطلاعات آب وهوائی طولانی می باشد،واطلاعات حاصل ازایستـگاه ودانش هواشناسـی می تواند،دستیــابی بـه چنین انرژیهاراتسهیل نماید.
5ـ هواشناسی وکاهش بلایای طبیعی : بسیـاری ازبلایـای غیرمترقبــه نظیــرسیــل وطوفــان ،آلــودگی شدیدهواوسرمازدگی احتراق جنگلهاو… ناشی ازعوامل جوی است ،به کمک اطلاعـات وآمـارهواشنــاسی ونیزپیش بینی به موقع پدیده های مخرب می توان خسارات مادی وجانی ازاین حوادث رابه حداقل رسانید.
6ـ هواشناسی وورزش : هرورزشی نیازمندآب وهوائی خاص است،درورزشهای زمستانی نظیراسکی ،برفی بودن هوا درموج سواری:طوفانی بودن هوا درورزشهائی نظیرفوتبال ودومیدانی صاف وآرامش هــوانقش دارند.
وجـودفشارهوا وارتفــاع وتنــوع آب وهوا تاُثیرفیزیکی خاصی بر روی ورزشکاران دارد،که با سازگاری
می تواند،ورزشکار راآماده رقابـت نماید،وهواشناسی می تواند،بادادن اطلاعات جوی وپیش آگاهیهای لازم ورزشکاران ومسؤلان ورزشی وتماشاگران رادرانجام بهترفعالیتهای ورزشی یاری دهد.
7ـ هواشناسی وشهرسـازی : بسیاری ازشهرهاکه بدون توجه به اطلاعات اقلیمی ساخته شده ،یاگسترش یافته اند،ازمشکلاتی نظیرآلودگی هواوتاُمین آب موردنیاز وسیل خیز ونظیراینها که جملگی ناشـی ازعـوامل جوی واقلیمی می باشند،در رنجند.
تنوع اقلیمی درساخت وسازاماکن وساختمان ونوع گرم وسرد نمودن آنهـابـاهواشنـاسی رابطــه مستقیم دارد،استفاده ازاطلاعات وآمارهواشناسی درطراحی واحداث شهرهای جدید ونیزتوسعـه شهــرهای قدیمی می تواند،این عوارض رابه حداقل برساند.
8ـ هواشناسی وصنعت : بسیاری ازصنایع موجب آلودگی هستند،واحتیاج به مکان منـاسب بـرای استقـرار دارند.
بعضی ازصنایع به عناصرجوی نظیر رطوبت ودماحساسند،وحتی بعضی ازصنایع داروسازی احتیاج به هوای تمیــز وعــاری ازآلــودگی دارند،لذا ایجاد وگسترش هرگونه صنعتی احتیـاج به اطلاعات هواشناسی دارد
وبـاداده های هواشناســی می تــوان باتعییـن مکـان مناسب ،ماشین آلات مناسب وصنایع مناسب برای هرناحیه ای ضمن بالابردن راندمان تولید خسارات احتمالی این صنایع رابه حداقل کاهش دهد.
9ـ هواشناسی وتوسعه پایدار: باتوجه به مطالب ذکرشده ،ایجادهرگونه تاُسیسـات زیربنائـی نظیـراحـداث سدها وراه آهن واحـداث فرودگاههـا وبنـادر وشبکـه هـای آبیـاری حفـظ منابـع آب وخـاک حفاظـت جنگلهاومنابع طبیعی حفظ محیط زیست جلوگیری ازآلودگی هوا دسترسی به انرژیهای سالم وارزان توسعه منابع غذائی ودریک جمله تمام عوامل لازم برای دست یافتن به توسعه پایدار داشتن اطلاعــات وآمــاروداده های هواشناسی ودسترسی ئاستفاده بهینه ازاین اطلاعات وکاربردی نمودن آن می باشد.
هواشناسی ومجموعه راه و شهرسازی
الف) هواشناسی وترابری دریائی :
امروزه کشتیهای بزرگ وکوچک زیادی دربندرگاهها متوقف ویادراقیانوسها مشغول حمل بار ومسافر می باشند،وهمینطور کشتیهاوقایقهای ماهیگیری زیادی در دریاهای
دور و نزدیک کشورمشغول فعالیتند، وقوع طوفانهای دریائی و دیگرشرایط جوی نامساعد خطر دائمی برای کشتیها و مسافرین و مجموعه آنها می باشد، اطلاعات جوی بموقع و صدورپیش بینی های لازم مهمترین عامل برای کاهش خسارات مالی و جانی بویژه درمورد ماهیگیران و قایقهای تفریحی و امور کشتیرانی می باشد.
اطلاعت مربوط به جذرومد درپهلوگرفتن کشتیها وهمچنین درساخت اسکله وسازه های دریائی بسیار مهم است .
ب) هواشناسی وترابری جاده ای :
باتاُسیس ایستگاه هواشناسی جاده ای خدمات شایسته ای رامی تواند،درترابری جاده ای ارائـه نمایــد، کـه عرض شد.
ت ) هواشناسی وهوانوردی :
صعود و فرود هواپیماهادرفرودگاههای مبداُ و مقصد و نیزحرکت هرگونه هواپیمائی درآسمـان بـدون دردسـت بودن اطلاعات جوی اعم ازاطلاعات بموقع ونیزپیش بینی هوای مسیرپرواز و فرودگاههــا عملاُ غیــرممکن است .
هواشناسی می تواند درسه مقوله کمک هوانوردی باشد:
1ـ درانجام سلامت پرواز وایمنی پرواز
2ـ درطراحی وساخت فرودگاهها می تواندکمک کند
3ـ دراعلام بهترین مسیرهای پروازی
4ـ درنصب تابلوهوانما درقسمت سالن مسافرین
ج)هواشناسی وحوزه راه سازی :
ـ استفاده ازیافته هاواطلاعات هیدرولوژی سیلابها ودبی آب رودخانـه هـا (درساخـت پل دیـوارضامـن )
ـ استفاده ازاطلاعات هواشناسی ونوسانهای حرارت وبرودت درفصول مختلف برای تعییـن مشخصـات آسفالت وغیره
ـ استفاده ازاطلاعات هواشناسی (میزان وشدت بارندگی وسیلابها) درزهکشی ـ هدایت آبهای سطحی ـ تعیین مشخصات قنوات وشیب شیروانـی جـاده ها بمنظـورجلوگیـری ازتخـریب بستـرراه وابنیـه فنـی
ـ استفاده ازاطلاعات هواشناسی ومیزان نزولات آسمانی ومشخصات ورژیم رودخانه هـا درتعیین مسیـر راههای جدیدالاحداث
د )هواشناسی وراهداری :
استفـاده ازاطـلاعات مربـوط بـه آب و هـوای کویری وطوفانهای شن درارتباط باکشت گیاهان درحاشیه
جاده های کویری وایجاد دیوار جهت جلوگیری ازتپه های شنی
ـ استفاده ازاطلاعات هواشناسی ومیزان نزولات آسمانی درهرمنطقـه بـه منظـوربرنامه ریـزی راهـداری (تجهیزماشین آلات راهداری )
ـ استفاده ازاطلاعات هواشناسی وهشدارهای بموقع مواردایمنی به صاحبان وسایل نقلیه
ـ استفاده ازاطلاعات هواشناسی جهت نصب علایم مناسب در راهها.
ذ ) هواشناسی وسازمان حمل ونقل جاده ای ورایانه ای کشور:
ـ استفاده ازاطلاعات هواشناسی جهت برنامه ریزی عبورومرور بارهای ترافیکی ازبستررودخانه ها
ـ نصب تابلوهای هوانمابرای اطلاع رسانی .